فال نیکو

مال وافر

حال خوش

اصل ثابت

نسل باقی

تخت عالی

بخت را

(عید جمشید و بهار خورشید بر همه گندم آبادیها مبارک.......)

جواد نوروزی گندم آبادی

(شعر فوق شبیه تاتی روستای گندم آباد میباشد و از یکی از سایت ها گردآوری شده است)(از کتاب سخنوران زنجان)

چه بي چمن جوانـــي ايدقـه با     (چه ميشود جواني من يك دقيقه بياد )

تا بوين  پيري  امن يم چه كرده      (تا ببيند پيري با   من چكار   كه نكرده )

همـه چيـز خوبي كـه چمنـد به      (همه چيزهاي خوبي  كه من داشتم )

ايو ايوي پيري چمن دسه  بـرده     (يكي يكي از دستةةم  گرفتــــــه     )

نه طاقت، پـاده ، نه بالانــه تاوي    (نه طاقتةةي درپا دارم نه قوتي دربازو)

بدنم  خون  ت  واي زالـو  آخرده    (خون بدنم را مثل اينكه زالــــو خورده )

نمنتـه چشمــونم ســو، تا بوينم    (درچشمانم دگر نوري نيــست تاببينم)

ددسي وايكه چشمش كيه مردند  (چشمان همانند چشمان مرده مي مانند)

سيــاوه  ريــشش آبـه پنبه پاره     (ريش سياه همانند پنبه سفيد شده )

دندانون بش همه موشون آچرده   (نوك دندانها  را مثل اينكه موش خورده)

كمــر خال اوبه  غلبار كمه شار     (كمر هماننند الك كج شده )

نفس  واي لوجگينه ي  ايجر ده    (نفس همانند نور روزنه وارد ميشود )

زنكـــه  ده  اوكره  آدم   پشت      (عيال  ديگه به آدم پشت ميكنه )

اي عمري واي اجوش خوبي نكرده (يك عمر خوبي را فراموش مي كنه )

اگر  نزديك  شي  پاسرر  زنيــه      (اگر نزديكش بروي با لگد مي زندت )

وايه كه خيـلي زور سيبير آكرده   (ميگويد كه خيلي زود موهات سفيد شده )

لاوه كري اگــــر زنيه سرچنگ       (حرف بزني با سرچنگ مي زندت )

واي  اشتين رفاقتـــــش ندرده      (مثل غريبه با تو برخورد مي كنه )

لاوه  بلندكري هاي ديه دشمون    (بلند حرف بزني به آدم فحش مي ده)

كپك زاربوين كه چوش نخورده       (توله سگ را ببين  هوس كتك كرده )

لاويكه  زنكــــون حقه   بكردم        ( همه حرفها را كه در حق زنان  گفتم )

چمن  يخد  ترسم كه سر آورده      (مي ترسم كه بر سر خودم هم بياد )

جوانــي  بايا  هـــزاري را بوينه       (جواني اگر بياد هزاري را ببيند )

تف  اوكره اجو ، مرگد   خبر ده       ( تف مي ريزد به او وازمرگ خبرش مي دهد)

****

كيلگ ت هني به غمزه وشتن داري

از غمــــــزه امن خيال كشتن داري

ثابت قـــــــدمي به فكر اشتن الان

فرصـــــت آكري ميل دوشتن داري

كيلگ ت هارو چه بي قراري داري

همنه كه وينم  اي انتظاري دار ي

هرچه ددسم هوش وحواس ندار ي

گويا كسيم ســــــــر فراري دار ي

هارو كيلك  ات آواره وينــــــــــــم

ميان كيلگان كناره وينـــــــــــــــم

امين وازي مده آوشــــــــن دوزي

بشي هرجا اته سواره وينــــــــم

دلبر ته هارو عجب كه رو گرداني

هرفكر  كرم ته والي و حيـــراني

همنه كه وينم ته اي خيالي داري

گويا آشون جاي دگر مهمانــــــي

دوبيتي ملا جمال هزاري

بهـــــــار بي زمين مشت آلاله      (در بهار زمين پر از لاله ميگردد)

همه جا سور آبي هفت رنگ لاله  (همه جا سرخ ميگردد با هفت رنگ لاله)

ويني صحـــــرا همه رنگا برنگه     (مي بيني كه صحرا همش رنگارنگ شده)

نمنت خالي مـــرزي يا كه چاله    (نمانده جايي كه آثار گل وگياه نباشد)

****

كسي بي رتبه بي مثل ويــه دار   (آدم  عقيم  همانند درخت .....مي باشد )

نه تيته آكره ني بي ثمـــــر دار     (نه دانه مي دهد نه ثمري دارد )

همي ايدس خلاوش خوب دكرده  ( نگاه مي كني ظاهرخوبي دارد)

ميـــوه دارون وره بي عار بي بار   (كناردرختهاي ميوه  بي خيال وبي ميوه)

****

كسي كه آنــــده ا مال داره       (كسي خرج نمي كند مايه دار ميشود)

بقــــدر اشتنش  اموال داره        (بقدر كافي هم مال واموال جمع ميكند)

سر ايجرداره مثل ميوه دارون     (سرپايين مي آورد همانند درخت انگور)

هميشه فكر اشتن حال داره     (هميشه در فكر حال واحوال خودشه )

 ****

دارم از چشم ودل هرد شكايت  (دارم ازچشم ودل هردوشكايت )

كه وينند هردينه بيم پر شرارت   (كه اين دو موجب شرارت من ميشوند)

گنه چشمه كرند دل بي گرفتار   (چشم خطا ميكند  دل گرفتار ميشود)

موينا چشم مبي از دل ضلالت     (اگرچشم نبيند دل گمراه نميشود)

****

به عشق دلبري ازبيم گرفتار   (به عشق يك دلبر گرفتار شدم )

زدرد دوريش بيم نقش ديوار  (كه ازدرد دوريش  لاغر ونحيف شدم)

كسي مثل چمن نيه بلاكش   (كسي همانند من گرفتار نشده )

چمن درد كسي نيه خبردار    (تا از رنج ودرد من خبر داشته باشد )

****

« انسانها در طول تاريخ گاه بی آب و خوراک و بی سر پناه زيسته اند ولی هيچ انسان بافرهنگی هرگز حتی يکروز بدون ادبيات زندگی نکرده است منظور از ادبيات به معنی گسترده آن است. يعنی همه آنچه که در حوزه علوم انسانی قرار مي گيرد اعم از آنچه کتبی و شفاهی است می باشد و فرهنگ مقدم بر آن، اما منظور از انسان با فرهنگ به معنی متعارف آن يعنی باســوادان و تحصيل کـرده ها نمي باشند، زيرا نخستين انسانهايی که گرد هم آمدند و سخن را آغازکردند و به تامل و تفکر درباره اشياء و پديده های پيرامون خود پرداختنـد برخـوردار از فرهنگ بوده اند و نطفه ادبيـات نيز از واکنش های فکری و ذوقی بسيار ساده و ابتدائی آنها، از همان زمان بسته شد و به صورت رشته روابط ، و آينه درک خويشتن مادی آنان ،با جهان گسترده مه آلود زندگی گرديد. از اين رو هيچ قومی يا طايفــه ای را نمي توان يافـت که نشود برايشان ادبيات و يا تاريخچه ای خاص ادبيات قايل شد، ممکن است ادبيـــــــات يک قوم مکتوب و درمرحله ای از پيشرفت باشد و ادبيات قومی ديگر ساده و شفاهی و يا در آغاز مرحله ورود به حوزه خاص و کتابت باشد.

        تاتها نيز اقوامی ايرانی هستند که با وجود داشتن تاريخ و فرهنگ چند هزار ساله ادبيات شفاهی و بسيار غنی برخوردارند ولي تاريخچـــه ادبيات مکتوبشان بسيار جوان و ادبيات منظوم خاص آنهامدت نسبتاً کوتاهی است که به منصه ظهور رسيده است.

دكتر محمد امين رياحي

 از روزي كه رساله‌ي « آذري يا زبان باستان آذربايگان» به قلم كسروي در 1304 خورشيدي انتشار يافت، مساله‌ي زبان ديرين مردم آذربايجان مطرح گرديد و مورد توجه و تحقيقات دامنه‌دار دانشمندان ايراني و خارجي قرار گرفت.

در آن سال‌ها، تازه متعصبان عثماني و به دنبال آن‌ها دولت جديد تركيه، برنامه‌ي پان‌توركيستي خود را آغاز كرده بودند. ماجرا از اين قرار بود كه بعد از فروپاشي امپراطوري عثماني و از دست رفتن متصرفات اروپايي در شمال و مناطق عرب‌نشين در جنوب و تشكيل دولت‌هاي مستقل، زمامداران ترك با اين استدلال، مردم خود را تسلي مي‌دادند كه اصولا چه معني دارد كه ما سرزمين‌هاي غير ترك اروپايي و عربي را حفظ كنيم. نفع ما در اين است كه اين بار را از دوش خود بيندازيم و با تصرف سرزمين‌هاي ترك زبان امپراطوري جديد يكدستي پديد آوريم.

(شعر فوق شبیه تاتی روستای گندم آباد میباشد و از یکی از سایت ها گردآوری شده است)بهـــــار بومه بیابون سبززاره گل وسبــزه همه جا آشکـاره گل وگیاه بیابــــــون قشنگه تمام دشت وصحرا رنگ برنگه زرجه کوهــــان آواز خوننده شب وروز چــه بیابون ماننده بلبل صـحرا ده چه چه زننده هرطرف پرزننــد لذت بــرنده خوشا اجه کسی که غم نــــداره به زندگانی چیـزی کم نــــــــداره کســـی که غصه داره بی قراره دل خوشـــی د چم دنیاد نـــداره چمـن چشمونه اشک غـم روانه چمه دله غمان هیچ کـس نـزونه بشیم کوهـــــان سـر دعا بکـرم بنالــــــم وخــــدا خــــــدا بکرم تاکه خدا چمنا کــــاری بکــــره امن چـــم غمده یـــاری بکـــره چمن اقبال امن یــــــاری نکرده اشتن زونم چمناش کاری نکرده غم کردیم همه جوری پریشون سر اوگریم بشیم دشـت وبیابان آخرین سری ازگوشه نشین بیم میان دوست دشمن ازغمین بیم محمــــدی صبـر بکه مخه غـــم ات یاری کــــــــره خلاق عالـــم

بخش‌هایی از تاریخ بشری وجود دارد که هرچند اسناد و مکتوباتی در موردشان در دسترس است، اطلاع چندانی از آنها نداریم. علت این امر ناتوانی ما در خواندن این متون است، چرا که آنها به زبان‌ها و خطوطی نوشته شده‌اند که برای ما آشنا نیست. این ما نه تنها دایره پژوهشگران و زبان‌شناسان، بلکه سراسر ساکنان این کره خاکی را دربرمی‌گیرد. پس از فوت آخرین کسانی که به این زبان تکلم می‌کردند، امروز دیگر خواندن آنها برای هیچ کس ممکن نیست. این فرایند تاحدی، انسان را به یاد انقراض گونه‌هایی از موجودات زنده و یا داستان‌های مربوط به از بین رفتن دایناسورها در هزاران سال قبل می‌اندازد. واقعیت این است که زبان‌ها نیز مثل موجودات زنده می‌میرند. اصطلاح «مرگ زبانی» دقیقاً به همین اتفاق اشاره دارد. ( زبان تاتی روستای گندم آباد)

مرتضوی : خراسان شمالی اقوام مختلفی هم چون كرد، ترك، فارس، تات و تركمن را با آداب و رسوم و عقاید مختلف در خود جای داده است و همین امر موجب وجه تمایز این استان از دیگر استان ها شده است.اما برای دریافت پاسخ این سوال كه هر كدام از این اقوام از ابتدا در خراسان شمالی بوده اند یا از مناطق دیگر وارد این منطقه شده اند ما را بر این داشت كه در گزارشی به بررسی پیشینه تاریخی این اقوام بپردازیم و در ابتدا قوم تات را انتخاب كردیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد با بیان این كه قوم تات جزو گروه نژادی اقوام آریایی و خانواده بزرگ قوم هند واروپایی محسوب می شود می گوید:

اما در بین اینها انسانهایی هستند که هدفشان گسترش فرهنگ اصیل ایرانی میباشد و در ضمن تشکر ویژه ای از دو عزیز بزگوار میکنم

۱.استاد فرهیخته دکتر محمد آستانه اصل به خاطر بها دادن به زبان و فرهنگ تاتی و انتشار آن در وبلاگ و وب سایت خود

۲.دوست عزیز بهروز نوری به خاطر معرفی زبان تاتی و فرهنگ  روستای گندم آباد

(فکاهی درخصوص خاصیت دارویی گیاهان )

گل خوشبـو همه جا بی شماره هرجا که چشـم بوینه لاله زاره هرگلیــه ای دردی را دواســه مریضی چاره کریه شفاســــه اگر سردگی داری اشته جونـه گل گاو زبان آخر بی بهانــــــــه گل ختمی سفید وزرد رنگـــــه نفس تنگی علاج کره قشنگــه کوه چای رفع کره اسهال خونی اگر اسهـــال داری آخر تا تونی قلمـــــدار دم کرنده آخـــرنـده دله درد دعــوا چوین کـــــرنـده سویه دانه غذا خوش مزه کــره چو عطـــــرو بو آدمی دله بره گاولین گوشــت معده نرم آکره غذا تحلیـل بره زود هضم آکره همه واشو ونــه دردون درمونه خدا خلق کرده خیلی فرونـــه محمدی ت که ،چیزی نزونــی تاخدا نعمتون ، همه آزونــــی

 ^{زبان تاتی روستای گندم آباد}

از ای سوره گلیم زرد آمکه امن ( من یک گل سرخم زردم مکن ) یارم محبتــــــر که آمکـه امن (محبت خود را نسبت بمن کم مکن) چندین ساله گوشه داریم کشسه (چندین سال به انتظارت نشستم ) آسن مفتلای غـــــم آمکه امن ( به آسانی من را به غم مبتلا مکن)

بهار بومه چمن جان دل بومه ( بهار آمد دل و جان من آمد ) زرج و بلبل الــــونده کو بومه (کبک و بلبل از کوه الوند درآمد) چشمانم که گننده چـو چشاند ( چشمان من که به چشمان او می افتد ) آفتاوه ایجاه چشمم گل بومه ( همانند آفتاب چشمان من را بجوش می آورد)

طلا انگشتلگ تنگم چراییش (انگشتر طلا چرا برای من تنگ شدی ) برابر نشته یار جنگم چراییش (یار در مقابلم نشسته چرا با من در جنگی) اگر یارم نبی رنجم چراییـش ( اگر کمکم نمی کنی رنجم چرا می دهی ) هر روزی ت به ای رنگ چراییش (چرا هر روز با من یک جور تا می کنی)

شو شمبه آشون پرنوره دلور ( شب شنبه شب نورانی است دلبر) زمین و آسمان پر نور دلور ( زمین وآسمان پر از نور است دلبر) زمین و آسمان ای پرده داره (زمین و آسمان یک پرده دارد) پیمبر بر خدا مهمانه دلـــور (پیامبر نزد خدا مهمان است دلبر)

اگم زواره ببایش از کربلاییــم ( تو اگر زوار باشی من کربلای تو هستم) مبه جنگی عزیز از که صلاییم ( با من سرصلح داشته باش ) مگم چمن دله ،خبـــــر نداری ( مگر از دل من خبر نداری ) اشته خونین اسیر و مفتلاییـــم (که به خاطر تو اسیر غم شده ام)

بهـــــــار بی زمین مشت آلاله (در بهار زمین پر از لاله میگردد) همه جا سروا بي هفت رنگ لاله (همه جا سرخ میگردد با هفت رنگ لاله) وینی صحـــــرا همه رنگا برنگه (می بینی که صحرا همش رنگارنگ شده) نمنت خالی مـــرزی یا که چاله (نمانده جایی که آثار گل وگیاه نباشد) کسی بی رتبه بی مثل ویــه دار (آدم عقیم همانند درخت بادام می باشد ) نه تیته آکره نی بی ثمـــــر دار (نه دانه می دهد نه ثمری دارد ) همی ایدس خلاوش خوب دکرده ( نگاه می کنی ظاهرخوبی دارد) میـــوه دارون وره بی عار بی بار (کناردرختهای میوه بی خیال وبی میوه)

^{زبان تاتی روستای گندم آباد}

دولت جمهوری آذربایجان در سال ۱۹۹۹ میلادی، جمعیت تات‌های آذربایجان را تنها ۱۰٬۹۲۲ نفر اعلام کرده‌است.^{[۴۶] (نگاهی به زبان تاتی روستای گندم آباد)}

گـر چيزي موينه چشم گمـراه (اگر چشم گمراه كننده چيزي را نبيند)

مكـره قامـــــت خوبان تمشـا  (اگر به قامت زيبا قامتان توجه نكند )

اگـر مده خبــــر، به بينـوا دل  (اگر خبر آنچه ديده به دل را ندهد )

چه ذان دل كه چيه زشت وزيبا ( دل كه خوشگل وزشت را نمي بيند )

^{زبان تاتی روستای گندم آباد}کیلگ ت هنی به غمزه وشتن داری از غمــــــزه امن خیال کشتن داری ثابت قـــــــدمی به فکر اشتن الان فرصـــــت آکری میل دوشتن داری کیلگ ت هارو چه بی قراری داری همنه که وینم ای انتظاری دار ی هرچه ددسم هوش وحواس ندار ی گویا کسیم ســــــــر فراری دار ی هارو کیلک ات آواره وینــــــــــــم میان کیلگان کناره وینـــــــــــــــم امین وازی مده آوشــــــــن دوزی بشی هرجا اته سواره وینــــــــم دلبر ته هارو عجب که رو گردانی هرفکر کرم ته والی و حیـــرانی همنه که وینم ته ای خیالی داری گویا آشون جای دگر مهمانــــــی